الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
69
شأن نزول آيات قرآن ( فارسى )
برقرار گردد . اين دستورى است كه تنها افرادى از شما ، كه ايمان به خدا و روز قيامت دارند ، از آن ، پند مىگيرند اين ( دستور ) ، براى رشد ( خانوادههاى ) شما مؤثرتر ، و براى شستن آلودگىها مفيدتر است ؛ و خدا مىداند و شما نمىدانيد . شأن نزول : از ازدواج ممانعت نكنيد يكى از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله به نام « مَعْقِل بن يسار » خواهرى به نام « جَملاء » داشت كه از همسرش « عاصم بن عُدَىّ » طلاق گرفته بود ، بعد از پايان عدّه ، مايل بود بار ديگر به عقد همسرش درآيد ، ولى برادرش از اين كار مانع شد ، آيهء فوق نازل شد و او را از مخالفت با چنين ازدواجى نهى كرد . و نيز گفتهاند : آيه هنگامى نازل شد كه « جابر بن عبداللَّه » با ازدواج مجدد دختر عمويش با شوهر سابق خويش ، مخالفت مىورزيد . « 1 » * * * شايد در جاهليت چنين حقى به غالب بستگان نزديك مىدادند كه در امر ازدواج زنان و دختران خويشاوند دخالت كنند . شك نيست كه برادر و پسر عمو از نظر فقه شيعه ، هيچ گونه ولايتى بر خواهر و دختر عموى خود ندارند و آيهء فوق مىخواهد اين گونه دخالتهاى غير مجاز را نفى كند ، بلكه چنان كه در تفسير آمده از آيهء فوق ، حكم وسيعترى حتى دربارهء اولياء استفاده مىشود كه حتى پدر و جدّ - چه رسد به بستگان ديگر و يا بيگانگان - حق ندارند با چنين ازدواجهائى مخالفت كنند . * * *
--> ( 1 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث - بسيارى از مفسران ديگر مانند : « قرطبى » ، « تفسير كبير » ، « تفسير روح المعانى » و « فى ظلال القرآن » ، هر دو شأن نزول يا يكى از آن دو را ذيل آيهء مورد بحث نقل كردهاند ؛ « فقه القرآن » قطب راوندى ، ج 2 ، ص 181 .